اواخر سال 1385، شاهد چاپ و توزیع اسکناسهای 50000 ریالی در کشور بودیم. صرف نظر از جنبه اقتصادی و افزایش تورم با ورود چنین اسکناس درشتی به چرخه اقتصادی کشور، طرح روی این اسکناس عجیب نیز جای بحث  بسیار دارد. البته مشکل داشتن اسکناس ها در ایران امری جدید ودور از انتظار نیست؛ ولی شاید این اسکناس جنجالی ترین اسکناس تاریخ ایران باشد .

بر روی این اسکناس و روی تصویر نقشه ایران و در قسمتی  که محل زندگی عربها، فارسها، ترکها، لرها وکردهاست، حدیثی منسوب به پیامبر اسلام به چشم می خورد: «دانش اگر در ثریا هم باشد مردانی از سرزمین پارس به آن دست خواهند یافت¹». این حدیث (که هر روز چندین بار به هنگام ورود و خروج از دانشگاه در دو طرف سردر و جلوی ساختمان پانزده خرداد نیز چشممان را مزین می کند) را می توان از دو جنبه بررسی کرد: 1- صحت و یا سقم حدیث 2- فلسفه چاپ این حدیث بر روی اسکناس.

*  صحت و یا سقم حدیث:

پیامبر اسلام از طرف خداوند مآموریت داشت تا «همه جهانیان» را به سوی خداوند یکتا بخواند، وهیچ ترجیحی بر نژاد یا قوم خاصی در این راه وجود ندارد. در حقیقت یکی از اصلیترین تعلیمات ادیان الهی و دین مبین اسلام، مبارزه با هرگونه نژادپرستی و تعصب ورزی است. در آیه 13 سوره حجرات می خوانیم: «یا ایها الناس ان خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم ان الله علیم خبیر» یعنی «ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، وشما را ملت ملت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید و در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شماست. بی تردید، خداوند دانای آگاه است».پس قرآن با هر ملاکی جز تقوا در مقایسه انسانها مخالف است، دیده می شود که حدیث مذکور در تناقض آشکار با این آیه شریفه است. امام رضا (ع) می فرماید: «آنچه را به ما منسوب کنند اگر مخالف قرآن است نپذیرید².«

همچنین در کتاب نهج الفصاحه (چاپ پانزدهم سال 1360 صفحه 148 ترجمه ابولقاسم پاینده) آمده است::  

«.... از جمله حدیث ها که سیاق درست دارد و یک کلمه ی آن را تحریف کرده اند آن حدیث است که به تایید هوش و ایمان پارسی نژادان آورده اند که اگر ایمان(یا علم) به ثریا بودی مردمی از اهل پارس بدان رسیدندی.

و این از تحریفات شعوبیان است که در قدح و مدح غیر عرب کوششی داشتند, اصل حدیث که بخاری و مسلم و ترمدی در باب تفسیر آورده اند چنین است که راوی گوید: ما نزد پیغمبر بودیم که سوره جمعه بیامد آیه اول را که وصف بعثت وی در میان امیان است بخواند و به آیه ی دوم رسید که وصف به هدایت نپیوستگان است. یکی گفت آنها که به ما نپیوسته اند کیانند؟ و پیامبر(که سؤال بی جا را خوش نداشت) در جواب او سکوت کرد آنگاه دست بر سلمان فارسی که در میان حاضران بود نهاد و گفت اگر ایمان به ثریا بودی مردمی مانند این بدان رسیدندی.

متن حدیث این است و گویی شعوبیان که غالبا غیر عرب بوده و سلیقه کافی برای جعل حدیث تمام نداشتند» مردمی مانند این« را تحریف کرده به جای آن »مردانی از پارس« نهاده اند و هم در روایت دیگر برای مزید تفضیل »ایمان« را به »علم« بدل کرده اند که به نظر ایشان در عرصه ی مفاخره با عرب اعتبار »علم« از »ایمان« بیشتر بوده است, اما روح حدیث از این دو تحریف بیزار است......»

همچنین نقل این حدیث در مراجع شیعه و سنی از راویانی است که جزو راویان ضعیف محسوب می شوند. حال چاپ چنین حدیث نامطمئنی بر روی اسکناسهای کشوری که ادعای پرچمداری اسلام را دارد, چه معنا و مفهومی می تواند داشته باشد؟

از طرف دیگر این حدیث طبق برهانهای عقلی نیز قابل قبول نیست. قطعا پیامبر اسلام بر انسجام جامعه اسلامی تلاش می کرده و هیچگاه سخنی نمی گوید و عملی انجام نمی دهد که موجب برتری دادن و در نهایت ایجاد کینه و نفرت بین ملتهای مسلمان شود. یعنی اصلا به علت معصوم بودن پیامبر اکرم (ص), ایشان هیچگاه سخنی نمی گوید که در تضاد با قرآن باشد، چرا که او خود نمود عملی قرآن است. ثانیا چون پیامبر (ص) معصوم است، زبان او جز به حقیقت باز نمی شود، پس اگر پیامبر میخواست سخنی درباره دستیابی به ثریا بگوید ؛ می گفت: «اگر دانش در ثریا باشد، مردانی (و البته زنانی) از .... به آن دست خواهند یافت» چون نه NASA در سرزمین پارس است و نه سازمان فضایی روسیه.

* فلسفه چاپ این حدیث بر روی اسکناس:

مطلب دیگری که ذهن را به خود مشغول میدارد این است که  با فرض جعلی نبودن حدیث مذکور، چاپ آن بر روی اسکناسهای کشوری کثیرالمله که بیش از پنجاه درصد شهروندان آن فارس نیستند، چه توجیهی می تواند داشته باشد؟

اگر منظور طراحان این اسکناس از کلمه دانش در این حدیث، فناوری هسته ای باشد, آیا دستیابی به فناوری هسته ای فقط کار دانشمندان فارس است و دانشمندان غیر فارس ایران هیچ نقشی در آن نداشته اند؟(که البته اگر مسئولان سازمان انرژی اتمی ایران را بشناسیم همه چیز روشن می شود.) آیا غیر فارسها همه افرادی امی و بی سواد هستند و باید منتظر باشند تا فارسها برایشان از ثریا دانش بیاورند؟ طرح اسکناس های هر دولت، حکایت از سیاستهای پیش روی آن دارد. آیا این سیاستی است که در قبال اقوام غیر فارس ایران اتخاذ شده است؟

همانطور که می دانید، سال 1386 از طرف مقام معظم رهبری، سال «اتحاد ملی» و «انسجام اسلامی» نام گذاری شده است. بی شک چاپ چنین حدیثی بر روی اسکناس های همان سال ؛که شاید یکی از پرمصرفترین اشیاء جامعه باشد و چشم مردم هر روز به آن می افتد؛ خطر بزرگی برای هدفی چون «اتحاد ملی» محسوب می شود و در تناقض فاحش با آن است، همچنین با ایجاد تفرقه بین مسلمانان، انسجام اسلامی نیز زیر سؤال می رود. آیا میتوان هدفی را انتخاب کرد و در راه عکس آن قدم برداشت؟

پی نوشتها:

1- لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس

2- ... لا تقبلوا علینا خلاف القرآن ...